पुरुष होणं सोपं नाहीये! एका पुरुषाची काळीज पिळवटून टाकणारी खरी गोष्ट! 

पुरुष सगळ्यांचा विचार करत करत स्वतःला एका कोपऱ्यात घालून बसलेला असतो. त्याला नेहमीच गृहित धरलं जातं की तो सर्व काही सहन करू शकतो. त्याची भावना, त्याची अडचण, त्याचे दु:ख, त्याला मोकळं होऊन बोलायचं हक्क नाही. पुरुषाच्या बलदंड शरीरात एक हळवं, अतिशय संवेदनशील मन आहे हे बहुतेक लोक विसरतात. "अरे तो पुरुष आहे, त्याला काय फरक पडतो?" असं बोलून त्याचं मानसिक आरोग्य, त्याची भावना सगळं बाजूला टाकलं जातं. त्यालाही दुःख असतं, त्यालाही स्वप्नं असतात. त्याच्या हसऱ्या चेहऱ्यामागे एकाच वेळी दुःख, ताण आणि अस्वस्थता दडलेली असते. पण, समाज त्याला "रडू नकोस" असं सांगतो आणि त्याचं दुःख कधीही ऐकले जात नाही.

कितीतरी वेळा असं घडतं की पुरुष हे आपल्या भावना, ताण आणि दु:ख एकट्याच घेऊन आयुष्यात जातात. त्यांनी हे सगळं कधीच दुसऱ्यांसमोर व्यक्त करण्याचा प्रयत्न केला, तर ते त्यांना समाजात थोडं कमी मानलं जातं. "पुरुष आहेत ना! ते रडत नाहीत!" असं असं म्हणत त्याच्या भावनांना नाकारलं जातं. तीच पुरुषाची अवस्था असते की त्याला त्याच्या आतल्या भावनांपासूनही ओळखता येत नाही.

पुरुष ज्या मार्गाने आयुष्य जगतो, त्यात त्याला स्वतःच्या भावना दाबून ठेवण्याची, त्यांना व्यक्त करण्याची संधी नाही मिळत. कारण छोट्या वयात त्याला शिकवले जाते की "पुरुष कधी रडत नाहीत". तो कधीच दु:ख व्यक्त करत नाही, तो केवळ कठोर असावा लागतो. या विश्वासाने त्याला लहानपणीच दिली जाते आणि त्याचा परिणाम आयुष्यभर होतो. त्याच्या मनावर हे बिंबवलं जातं की, तो मजबूत आणि स्वावलंबी असावा लागतो. त्याच्या मनातले दुःख त्याच्याकडून माणूस म्हणून बाहेर येत नाही.

अशा परिस्थितीत पुरुषांची मानसिक स्थिती खूप नाजूक होऊ शकते. कारण आयुष्यात सर्व कधी एकत्र येतात आणि त्यावर त्याचा ताण वाढतो. पुरुषांच्या मनात सतत एक प्रश्न असतो – "मी माझ्या भावनांना कसा व्यक्त करू?" पण त्याच्या मानसिकतेत त्याचं धाडस, त्याच्या कृती आणि बळ त्यालाच वेगळ्या रूपात द्यायला भाग पाडते. कारण तो "पुरुष आहे" आणि त्याला एक नवा सामर्थ्य दाखवण्याची गरज असते. याच कारणाने तो अनेक वेळा स्वतःच्या भावनांना आडकावत राहतो.

ज्या पुरुषांना ते म्हणतात की, "पुरुष हो, रडू नकोस!" ते पुरुष विविध ताण आणि भावनांच्या माऱ्यात सापडतात. तो हळूहळू आपल्या अंतरंगाच्या विषयी बोलण्याचे विचारही त्याच्या मनात आणू शकत नाही. त्यामुळे त्याच्या शरीरात बदल येतात, त्याच्या आरोग्यावर परिणाम होतो. त्याला समजत नाही की त्याच्या शरीरावर होणाऱ्या या शारीरिक बदलांचा मूळ कारण त्याच्या आतल्या भावनांत आहे. हळूहळू तो थकल्यासारखा, एकटं झाल्यासारखा, दुरावलेला अनुभवतो. त्याची काळजी घेणारा कुणी नाही आणि म्हणूनच तो आत्मचिंतन करत राहतो.

पुरुषांचं आरोग्य आणि त्याचं भावनिक संतुलन - पुरुषांना शारीरिक ताण, मानसिक ताण आणि भावनिक ताण सहन करण्याची क्षमता आहे असं समजलं जातं. पण, या सगळ्या गोष्टी त्याच्या शरीरावर दुष्परिणाम घडवू शकतात. पुरुषांच्या शरीरात हार्ट अटॅक, उच्च रक्तदाब, मानसिक ताण यामुळे शारीरिक विकार घडू शकतात. अनेक पुरुष त्यांच्या आतल्या गोंधळलेल्या भावनांचा सामना करण्यासाठी आत्महत्या करण्यासह इतर हिंसक कृती करत असतात.

तज्ज्ञ सांगतात की, "पुरुषांमध्ये, खासकरून ४० वर्षांनंतर, मानसिक ताणामुळे शारीरिक परिणाम होतात. अनेक पुरुष हार्ट अटॅकच्या धोक्यात असतात, कारण त्यांचं शरीर आतून थकलं आहे." पुरुषांना स्वतःच्या भावना मोकळ्या करण्यासाठी वेळ मिळत नाही, त्यामुळे ते मानसिक रोगी होतात आणि त्यांची प्रतिकारशक्ती कमी होऊ लागते.

महत्त्वाचं म्हणजे पुरुषांचं आयुष्य कधीच स्थिर आणि निश्चित होत नाही. त्यांना निरंतर आपल्यावर होणारा ताण सहन करावा लागतो. त्यांच्यावर असलेल्या सर्व अपेक्षा, जबाबदाऱ्या त्यांच्याच मनावर दबाव टाकतात. आयुष्यभर ते दबलेले असतात, आणि म्हणूनच त्यांचे शारीरिक आणि मानसिक आरोग्य खराब होतं. या सगळ्या ताणामुळे पुरुषांमध्ये अपुरं व्यक्त होणं, दुःख समजून घेणं यासारख्या गोष्टी शक्य होत नाहीत.

समाजातील पुरुषांची भूमिका आणि दबाव:- पुरुष हा समाजाच्या अपेक्षांचं ओझं सहन करत राहतो. कुटुंबाच्या पालनपोषणाची जबाबदारी, व्यवसायातील यश मिळवणं, आपल्या पिढीसाठी उत्तम जीवन तयार करणं आणि त्या सर्व गोष्टींच्या मध्ये स्वतःचं अस्तित्व, भावना, इच्छांपासून दूर होणं. पुरुषांची भूमिका एका प्रकारे या सगळ्या जबाबदाऱ्या पूर्ण करत असताना त्याच्या भावनांना जागा मिळवायला सोप्पं नाही. पुरुषांसाठी जीवन म्हणजे एकटं चालत जाणं आणि त्याच्या भावनांना स्वतःकडेच ठेवणं.

पुरुषांच्या मानसिक आरोग्याच्या दृष्टीने बदलाची आवश्यकता:- पुरुषांचे आरोग्य आणि भावनांच्या आरोग्याबद्दल अधिक जागरूकता आणण्याची गरज आहे. पुरुषांना कधीच व्यक्त होण्याची संधी दिली जात नाही, त्यामुळे त्यांना त्यांच्या भावनांशी लढत राहायचं असतं. त्यांचं मानसिक आरोग्य, शारीरिक आरोग्य दोन्ही वेळोवेळी एकटं पडलेलं असतं.

"पुरुषही माणूस आहे; त्यालाही व्यक्त होण्याचा अधिकार आहे. त्याचं आयुष्य, त्याचं दुःख, त्याची भावना यां

चा आदर केला पाहिजे!"